Hoe begeleid je jongeren met een LVB in de ‘online wereld’?

Met dit artikel bieden we je inzichten om jongeren met een licht verstandelijke beperking (LVB) te begeleiden in de ‘online wereld’. Dat is belangrijk omdat daar bij zorgprofessionals en ouders nog maar weinig aandacht voor is. Vaak is de betrokkenheid bij jongeren met een LVB online pas hoog als het mis gaat. Bijvoorbeeld wanneer ze betrokken raken bij criminele activiteiten. Dit blijkt uit de Webinar van Rogier de Groot, promotieonderzoeker bij het lectoraat van de Hogeschool Leiden, van 16 april.

‘Online en offline wereld niet zo verschillend’
Wát jongeren met een LVB online doen, verschilt niet van het online-gedrag van jongeren zonder een LVB. Echter, hoe ze dingen interpreteren en hoe beïnvloedbaar ze zijn, verschilt wel. Dat jongeren met een LVB in het dagelijks leven extra aandacht verdienen, is niets nieuws. Hun verminderd cognitief en sociaal vermogen maakt hen vatbaarder voor slachtoffer- en daderschap. Dit geldt ook op het internet (De Groot, 2019). De risico’s en kansen die er voor jongeren met een LVB in de ‘online wereld’ zijn, zijn vergelijkbaar met de risico’s en kansen van de ‘offline wereld’ (Borgström, Daneback & Molin, 2019).

Uit het onderzoek van Rogier de Groot (2019) komt naar voren dat er een tendens heerst bij onder meer ouders en zorgprofessionals van jongeren met een LVB om het internet te zien als een aparte en onbekende wereld. Daarom denken zij deze jongeren online minder goed te kunnen begeleiden. Deze gedachte is niet per definitie juist. Zorgprofessionals kunnen veel handvatten vanuit de werkzaamheden die ze al verrichten, toepassen op de online-begeleiding. Daarnaast denken zorgprofessionals maar ook justitieprofessionals bij digitale veiligheid van deze jongeren al snel aan grote incidenten, zoals het plaatsen van of ontvangen van schadelijk informatie, bijvoorbeeld ‘fittie-filmpjes’, cyberpesten, grooming of sexting. Dit is echter maar een fractie van de werkelijkheid. In de praktijk zijn jongeren met een LVB online ook kwetsbaar voor incidenten met minder grote gevolgen. Zo kunnen ze de taal verkeerd (vaak te letterlijk) interpreteren waardoor ze agressief reageren en zijn ze beïnvloedbaar door mensen met kwade bedoelingen doordat ze echt en nep minder goed van elkaar kunnen onderscheiden.

Aan de andere kant brengt het internet voor jongeren met een LVB ook veel positieve effecten met zich mee (Sallafranque & Normand, 2017). Naast plezier en ontspanning, levert het ook sociale contacten op. Dit geeft ook jongeren met een LVB het gevoel ‘erbij’ te horen. Daarnaast biedt het internet een veilige omgeving om dingen uit te proberen. Online is een beperking namelijk niet zichtbaar waardoor jongeren met een LVB minder onzeker zijn over zichzelf. Het internet volledig verbannen voor jongeren met een LVB is dus geen goede oplossing.

Durf jongeren fouten te laten maken
Jongeren hebben ruimte nodig om fouten te maken en daarvan te leren om zo online zelfstandig te kunnen functioneren. De zogenaamde ‘curling ouder’ doet het tegenovergestelde. Deze wil graag de weg vrijmaken voor het kind om het hem of haar zo makkelijk mogelijk te maken. Dit draagt niet bij aan de ontwikkeling van de zelfstandigheid van jongeren. Ook als zorgprofessional wil je voorkomen dat je doorslaat in dit beschermingsmechanisme en geen ‘curling professional’ worden.

Om jongeren deze ruimte te bieden kan gebruik worden gemaakt van het zogenaamde positive risk taking: het beheersen van risico’s door deze niet te vermijden (Seale & Chadwick, 2017). Daarbij staat centraal dat jongeren en zorgprofessionals een gedeeld besluitvormings- en onderhandelingsproces aangaan om te komen tot duidelijke afspraken, bijvoorbeeld over wanneer een zorgprofessional wel of niet ingrijpt. Hierin kunnen zorgprofessionals faciliteren, ook al realiseren zij zich dat misschien nog niet.

Online zouden zowel zorgprofessionals als ouders dus meer kunnen betekenen voor jongeren met een LVB, maar voelen zich hier op dit moment nog niet comfortabel genoeg bij. Dit artikel benadrukt dat zorgprofessionals al over handvatten beschikken om deze jongeren online te begeleiden en dus niet handelingsverlegen hoeven te zijn. Voor meer informatie en concrete tips verwijzen we naar de website van Mediawijzer.

(Dit artikel is geschreven door Roos Verbruggen en Nicky van Oosterhout, stagiaires van Bureau RVS bij de programma’s zorg en veiligheid en digitale veiligheid).