Georganiseerde ondermijnende criminaliteit

Een onderzoek naar de invloed van externe factoren op de signalering van (vermoedelijke) slachtoffers van mensenhandel en ervaringen met de gemeentelijke aanpak van mensenhandel

Voor een effectieve aanpak van mensenhandel is het cruciaal om het zicht op het fenomeen te verbeteren. In opdracht van CoMensha en de VNG heeft Regioplan onderzoek gedaan naar de aard en de omvang van mensenhandel in Ede en Utrecht. Dit heeft geleid tot zicht op de vormen van mensenhandel die in beide gemeenten voorkomen en een indruk van het aantal signalen dat lokale organisaties opvangen. Daarnaast wilde Regioplan identificeren welke factoren het zicht op mensenhandel belemmeren en hoe de gemeente (in samenwerking met omliggende gemeenten) deze belemmeringen kan wegnemen.

Factsheet behorende bij het onderzoeksrapport ‘Werving voor uitbuiting van personen woonachtig in zorginstellingen’

Een handreiking met tips voor professionals over de samenwerking rondom seksuele en criminele uitbuiting van kwetsbare jongeren

Belangrijkste signalen van arbeidsuitbuiting t.b.v. bewustwording

Belangrijkste signalen van seksuele uitbuiting t.b.v. bewustwording

Belangrijkste signalen van gedwongen bedelarij t.b.v. bewustwording

Belangrijkste signalen van criminele uitbuiting t.b.v. bewustwording

Knelpunten en kansen voor opsporingsinstanties in de aanpak van mensenhandel

Uit de Dadermonitor mensenhandel blijkt dat ruim een derde (36%) van de daders van binnenlandse seksuele uitbuiting binnen twee jaar opnieuw een delict pleegt. Daders van binnenlandse seksuele uitbuiting zijn relatief jong. Uit eerder onderzoek van de Nationaal Rapporteur blijkt dat een derde jonger is dan 23 jaar ten tijde van plegen. Juist deze jonge groep daders recidiveert vaak: van de recidiverende daders is maar liefst 42% jonger dan 23 jaar. De Nationaal Rapporteur vindt het daarnaast zorgelijk dat uit ruim honderd meldingen van arbeidsuitbuiting per jaar bij de Nederlandse Arbeidsinspectie, er gemiddeld acht opsporingsonderzoeken naar arbeidsuitbuiting voortkomen. Een positieve ontwikkeling is de stijging van mensenhandelzaken die bij het Openbaar Ministerie worden ingeschreven. Hierbij is het streefcijfer uit de veiligheidsagenda in 2021 voor het eerst gehaald. Nationaal Rapporteur Rijken: ‘Het is positief dat mensenhandel een thema is en blijft op de veiligheidsagenda. Hiermee kan een impuls gegeven worden aan de aanpak van mensenhandel. Streefcijfers zijn daarbij een mooie eerste stap.’ Uit de Dadermonitor blijkt echter ook dat het aantal gestarte opsporingsonderzoeken en het aantal geïdentificeerde verdachten in 2021 daalden. ‘Dit laat een grillig beeld zien. Voor een effectieve strafrechtelijke aanpak is het van groot belang dat we alle aspecten binnen de strafrechtketen, van het moment van signalering tot aan de resocialisatie na berechting, in beeld krijgen en verbeteren.’

‘In opdracht van de politie heeft het Centrum tegen Kinderhandel en Mensenhandel (CKM) onderzoek gedaan naar de achtergronden van de daders van binnenlandse seksuele uitbuiting. Dit onderzoek biedt inzicht in onder andere de achtergronden van daders en hun modus operandi.’

Dit onderzoek betreft een landelijke verkenning naar criminele uitbuiting in dertien (middel)grote gemeenten in Nederland. Het onderzoek laat zien dat de problematiek van criminele uitbuiting veel groter is dan de officiële statistieken laten zien, maar dat veel slachtoffers niet als zodanig in beeld komen bij de autoriteiten.

Internet is dé plek om slachtoffers te vinden, te verleiden, te bedreigen, te intimideren en te verkopen. En zo kan het dat er vandaag de dag meer jongens en meisjes dan ooit op een gemakkelijke manier worden gevonden, misbruikt en uitgebuit. Met deze ‘working paper’ wordt beoogd om de deelnemers voor te bereiden op drie expert-meetings. Het biedt een overzicht van de doelstellingen van de expertmeetings (hoofdstuk 3) en geeft in hoofdstuk 4 een schets van de belangrijkste punten over de aard en omvang van online seksueel geweld en seksuele uitbuiting jegens minderjarigen en adolescenten.

Dit onderzoek biedt een brede blik op de complexe situaties van jonge mensen die in aanraking komen met seksueel geweld en uitbuiting. Het onderzoek brengt persoonlijke factoren en omgevingsfactoren van slachtoffers in kaart en hoe deze afwijken van geslacht- en leeftijdsgenoten. Het verklaart niet het slachtofferschap. En toont geen causale verbanden aan tussen kenmerken van slachtoffers en hun ervaring met seksueel geweld. Kenmerken en achtergronden zijn nooit de reden dat zij slachtoffer worden. Maar deze kunnen wel bijdragen aan een situatie waarin een persoon kwetsbaarder is om seksueel geweld mee te maken. Dat inzicht is essentieel om jonge mensen beter te beschermen en slachtoffers de juiste hulp te bieden.

De Nederlandse Arbeidsinspectie rapporteert over inspecties op naleving van de arbeidswetten bij werkgevers die gebruik maken van de regeling Aziatische horeca. Die regeling stelt werkgevers in staat om gemakkelijker een vergunning voor verblijf en arbeid te krijgen voor specialistische werknemers. Op 18 november 2022 meldt Minister van Gennip de Tweede Kamer dat de speciale regeling voor het verlenen van tewerkstellingsvergunningen voor de Aziatische horecasector niet terugkomt.

Er is een aantal signalen die erop kunnen wijzen dat iemand slachtoffer is van mensenhandel. Om professionals te helpen bij het herkennen van mensenhandel en de bewustwording van de verschillende vormen van mensenhandel te vergroten, hebben Gemeente Tilburg en Sterk Huis drie signalenkaarten ontwikkeld. Deze signalenkaart is gericht op het herkennen van seksuele uitbuiting.

‘Het doel van het Kader Aanpak Mensenhandel is om gemeenten houvast te bieden bij het inrichten en monitoren van beleid. Het levert bouwstenen, maar biedt ook ruimte voor lokale, regionale en andersoortige verschillen.’

Gemeenten hebben een belangrijke rol in de aanpak van mensenhandel. In 2022 is elke gemeente verantwoordelijk voor een duidelijke aanpak mensenhandel, geborgd in gemeentelijk beleid. Dit is de stand van zaken over Q1 op basis van 72% van de gemeenten in Midden-Nederland.

Als gevolg van de oorlog in de Oekraïne is een aanzienlijke vluchtelingenstroom op gang gekomen. Veel Oekraïners vluchten weg, op zoek naar veiligheid elders. Zij zijn kwetsbaar om slachtoffer van mensenhandel en uitbuiting te worden. Om vluchtelingen hierover te informeren is een flyer ontwikkeld. Deze flyer bevat aandachtspunten op het gebied van reizen, identiteitsdocumenten, verblijf en dwang en uitbuiting en is verkrijgbaar in het Nederlands, Engels en Oekraïens.

Deze toolkit bevat handreikingen en hulpmiddelen voor professionals in de aanpak van arbeidsuitbuiting. Alle geboden tools en middelen zijn vrij te gebruiken door onze partners.

Hotelpersoneel kan een rol spelen in het herkennen van mensenhandel en meer specifiek seksuele uitbuiting. Zij kunnen signalen leren herkennen door een training te volgen op het online platform ‘No Place for Sex Trafficking’. Dit platform is een initiatief van het Openbaar Ministerie in samenwerking met Defence for Childeren en het ministerie van Justitie en Veiligheid. Het initiatief richt zich op het voorkomen van seksuele uitbuiting in verschillende branches. De training ‘No Room For Sex Trafficking’ is specifiek ontwikkeld voor hotels. Door het volgen van de training kan een hotel een certificaat behalen evenals een pakket met communicatiemateriaal om hiermee een signaal afgeven aan potentiële daders. Het RIEC Midden-Nederland heeft een voorbeeldbrief ontwikkeld voor gemeenten om dit programma bij hotels onder de aandacht te brengen. Wil jij ook de hotels in jouw gemeente aansporen om de training te volgen? Dan kan je gebruik maken van de conceptmail.

Praktische richtlijnen voor het verbeteren van de leefomstandigheden van arbeidsmigranten door toezicht en handhaving

Beschrijving van de bouwstenen die binnen een regio nodig zijn voor de aanpak van mensenhandel.

Een handreiking voor eerdere en betere bescherming van slachtoffers van seksuele uitbuiting door ouders

Er was al langere tijd stevige kritiek op het artikel mensenhandel, 273f Sr.1 Het werd beoordeeld als complex en moeilijk toegankelijk. Daarnaast was het aantal zaken waarin vervolging plaatsvindt voor mensenhandel laag, met name voor arbeidsuitbuiting. Daarom heeft de regering een wetsvoorstel tot wijziging en modernisering van artikel 273f Sr ingediend.

In 2025 heeft de DSP‑groep, in opdracht van de VNG, het CCV en CoMensha, onderzocht welke taken gemeenten minimaal moeten borgen om mensenhandel effectief aan te pakken. Dit onderzoek, uitgevoerd binnen het programma Samen tegen Mensenhandel van het ministerie van Justitie en Veiligheid, heeft geleid tot het document “Bouwstenen voor goede samenwerking”. Dit document maakt inzichtelijk welke taken onmisbaar zijn om slachtoffers daadwerkelijk te bereiken en te ondersteunen — ongeacht waar deze taken binnen de gemeente zijn belegd.

Met een barrièremodel brengt het CCV samen met partners complexe vormen van criminaliteit in kaart. Daarbij kijken we naar het hele proces achter een crimineel fenomeen. In dit barrièremodel staat arbeidsuiting centraal.

Met een barrièremodel brengt het CCV samen met partners complexe vormen van criminaliteit in kaart. Daarbij kijken we naar het hele proces achter een crimineel fenomeen. In dit barrièremodel staat criminele uitbuiting centraal.

Met een barrièremodel brengt het CCV samen met partners complexe vormen van criminaliteit in kaart. Daarbij kijken we naar het hele proces achter een crimineel fenomeen. In dit barrièremodel staat seksuele uitbuiting centraal.

Het Actieplan programma Samen tegen mensenhandel richt zich op een krachtige, gezamenlijke Nederlandse aanpak om verschillende vormen van uitbuiting te stoppen. De essentie van dit programma is gericht op het voorkomen van uitbuiting, vergroten van bewustwording, verhogen van de meldingsbereidheid, verbeteren van slachtofferzorg en aanpakken van daders.

Eerste uitgave van de mensenhandel nieuwsbrief, Q1 RIEC MN

Tweede uitgave van de mensenhandel nieuwsbrief, Q2 RIEC MN

Defence for children biedt gratis e-learnings aan voor receptiepersoneel, schoonmaakpersoneel en de technische dienst om signalen van illegale prostitutie en mensenhandel te herkennen op vakantieparken en inzicht te krijgen in handelingsperspectief.

Melden is ook van belang om inzicht te krijgen in de aard en omvang van mensenhandel in Nederland. Vind hier de verschillende instanties.

‘Medewerkers van gemeenten, zoals baliemedewerkers van Burgerzaken, toezichthouders en inspectiemedewerkers kunnen op allerlei manieren signalen oppikken van mensenhandel. Op deze pagina staan verschillende hulpmiddelen om gemeenten hierin te ondersteunen.’

Het Kompas bevat informatie over onder andere aard en omvang van mensenhandel, wetgeving en rollen en verantwoordelijkheden van gemeenten.

‘Lees hier de verhalen slachtoffers van mensenhandel. Een journalistieke longread van CoMensha en de VNG bedoeld voor gemeenten, bestuurders, professionals én alerte burgers die samen het verschil willen maken.’