Demonstraties
Historisch gezien heeft de uitoefening van het demonstratierecht mensen in staat gesteld allerlei kwesties te agenderen, mensenrechten op te eisen en bij te dragen aan maatschappelijke verandering. Demonstraties zijn zowel een forum voor publiek debat en politieke betrokkenheid als een belangrijke manier voor mensen om samen te komen en hun mening te laten horen. Door te demonstreren kan iedereen, ook zij die tot een gemarginaliseerde groep behoren, een stem opeisen en kracht putten uit het feit dat zij deel uitmaken van een grotere groep of beweging. Verreweg de meeste demonstraties verlopen zonder problemen (97% vormt geen risico voor de openbare orde en veiligheid), en dat moet ook het uitgangspunt zijn; de overheid moet demonstraties en demonstranten als vreedzaam beschouwen, zolang het tegendeel niet vaststaat.
Echter geldt vaak, hoe complexer de demonstratie, hoe complexer het spanningsveld van vrijheid van meningsuiting en handhaven van de openbare orde. Zo zien we een trend waarbij steeds meer gemeenten te maken hebben met complexe demonstraties. Denk bijvoorbeeld aan de pro-Palestina ‘sit-ins’, Koranverbrandingen of anti-asielopvang-demonstraties. Dat geldt ook voor de gemeenten in de regio Midden-Nederland. Daarom streeft Bureau RVS ernaar de benodigde kennis en kunde van gemeenten, politie en OM rondom (complexe) demonstraties op niveau te brengen en te houden, zodat toekomstige demonstraties in goede banen worden geleid.
Documenten en links
Let op!! Download de handreiking op je pc en open hem via Adobe Acrobat Reader om gebruik te maken van alle functionaliteiten. Doe dit door met je rechtermuisknop op 'Download bestand' te klikken, dan 'Koppeling opslaan als' en vervolgens sla je hem op in je Verkenner. Vanuit je Verkenner klik je met je rechtermuisknop op de handreiking en open je het bestand met Adobe Acrobat Reader. Deze handreiking ondersteunt gemeenten, politie en OM bij het faciliteren van (complexe) demonstraties. In de handreiking vind je onder andere een overzichtelijk stappenplan met de handelingsperspectieven voor de voorbereidende, uitvoerende en evaluatieve fase van een demonstratie.
Datum:
Auteur:
Bureau RVS
Documenttype:
Handboek
Aantal pagina’s:
14
Het demonstratierecht zorgt ervoor dat burgers vrij zijn om in het openbaar voor hun mening uit te komen. Dit recht is essentieel voor een vrije samenleving. In 2018 constateerde de Nationale ombudsman in zijn rapport Demonstreren, een schurend grondrecht? dat de overheid het demonstratierecht in de praktijk niet altijd genoeg beschermde. De ombudsman wilde met het huidige onderzoek opnieuw de balans opmaken, omdat hij nog steeds regelmatig klachten ontving en omdat wetenschappers en journalisten hun zorgen uitten over ontwikkelingen in het demonstratierecht.
Datum:
Auteur:
Nationale ombudsman
Documenttype:
Rapport
Aantal pagina’s:
80
Dit themanummer van Justitiële verkenningen belicht het onderwerp ‘demonstratie(recht)’ van verschillende kanten, met bijdragen vanuit juridisch, historisch, sociologisch en antropologisch perspectief. Vanuit de diverse wetenschappelijke achtergronden komt een aantal typische aspecten van demonstraties en demonstratierecht meerdere keren aan bod. Wat is toegestaan bij demonstraties, hoever mogen demonstranten gaan? Wanneer mag het openbaar bestuur grenzen stellen, en wat is de rol van de politie? Wat maakt dat burgers gaan demonstreren, en wanneer is een demonstratie effectief? In hoeverre veranderen demonstraties door maatschappelijke ontwikkelingen, en wat is de rol van sociale media?
Datum:
Auteur:
Het Wetenschappelijk Onderzoek- en Datacentrum (WODC) van het ministerie van JenV
Documenttype:
Rapport
Aantal pagina’s:
120
Amnesty laat in deze publicatie zien dat zowel de landelijke als de lokale overheden te kort schieten in het waarborgen van het demonstratierecht. Demonstreren is een recht, geen gunst. Demonstraties worden primair gezien als een risico voor de openbare orde, niet als de uitoefening van een mensenrecht. Verreweg de meeste demonstraties verlopen echter zonder problemen, en dat moet ook het uitgangspunt zijn; de overheid moet demonstraties en demonstranten als vreedzaam beschouwen, zolang het tegendeel niet vaststaat.
Datum:
Auteur:
Amnesty International Netherlands
Documenttype:
Rapport
Aantal pagina’s:
82
Deze kamerbrief gaat in op bestuurlijke handhaving en verplaatsing, strafrechtelijk instrumentarium, wetsvoorstel landelijk verbod gezichtsbedekkende kleding bij demonstraties en praktijk rond abortusklinieken.
Datum:
Auteur:
Ministerie van BZK
Documenttype:
Brief
Aantal pagina’s:
10
In Nederland vinden er jaarlijks duizenden demonstraties plaats. Die demonstraties roepen veel vragen op over hoe het zit met het recht om te demonstreren. Wat houdt dit recht in? Wat mogen demonstranten wel en niet? En wat mogen en moeten de burgemeester en de politie doen bij demonstraties? Op deze onafhankelijke website worden antwoorden gegeven op deze vragen.
Naar websiteDeze website geeft de belangrijkste conclusies van een onderzoek naar het demonstratierecht in Nederland. De opdrachtgever voor dit onderzoek is het Wetenschappelijk Onderzoek- en Datacentrum (WODC), dat is het onafhankelijke kennisinstituut voor de rechtsstaat van het ministerie van Justitie en Veiligheid. Het onderzoek geeft inzichten in de grenzen van de demonstratievrijheid en levert een bijdrage aan de discussie over de regulering van dit vrijheidsrecht in Nederland. Het onderzoek is in oktober 2025 afgerond.
Naar websiteNieuws
Onderzoeken en rapporten | 16 jul. 2026
Gebruik de nieuwe handreiking complexe demonstraties en kom naar de regionale oefendriehoek97 procent van de demonstraties verloopt vreedzaam en zonder verstoringen van de openbare orde. Toch vraagt het faciliteren van demonstraties met toenemende mate meer inspanning van het openbaar bestuur. Dit hangt samen met de vaak gevoelige aard van de onderwerpen, de maatschappelijke reacties die demonstraties oproepen en de bestuurlijke verantwoordelijkheden rondom het waarborgen van de openbare orde en veiligheid. Mede door deze ontwikkelingen blijft het goed om scherp te houden wat er van het bestuur wordt verwacht om demonstraties zo goed als mogelijk te faciliteren.
Bijeenkomsten en evenementen | 18 jun. 2026
Terugblik bestuurlijke masterclass burgemeestersbevoegdheden, openbare orde- en noodrecht – 8 juni 2026Op 8 juni organiseerde Bureau RVS een bestuurlijke masterclass over burgemeestersbevoegdheden, openbare-orde- en noodrecht. Deelnemers waren o.a. burgemeesters en bestuursondersteuners van gemeenten en politie van Midden-Nederland. Gemeenten ondernemen samen met hun lokale partners veel initiatieven om effectief met maatschappelijke onrust om te gaan. Ondanks de inzet van veel partijen kan niet altijd worden voorkomen dat de spreekwoordelijke vlam in de pan slaat. Helaas hebben verschillende gemeenten in Midden-Nederland de afgelopen maanden hiermee te maken, in het bijzonder in relatie tot asielopvang. De masterclass gaf de aanwezigen praktische handvatten.
Onderzoeken en rapporten | 18 jun. 2026
Rapport Nationale ombudsman: Sta voor Protest!Eind mei kwam het rapport van de nationale ombudsman genaamd “Sta op voor Protest!” uit. Hij schetst hierin de ontwikkelingen rondom het demonstratierecht sinds zijn laatste rapport uit 2018. Enkele van zijn conclusies: Het demonstratierecht staat onder druk, de overheid maakt het burgers die (willen) demonstreren onnodig moeilijk en de rechtsbescherming van demonstranten is niet toereikend. Op basis hiervan geeft de ombudsman een aantal aanbevelingen aan de lokale driehoeken. Welke dat zijn lees je in dit nieuwsartikel. En meld je aan voor de regionale oefendriehoek complexe demonstraties op 9 september.
Bijeenkomsten en evenementen | 19 feb. 2026
Save the date: Regionale oefendriehoek complexe demonstraties – 9 septemberOp 9 september 2026 vindt in Amersfoort een regionale oefendriehoek over complexe demonstraties plaats. Tijdens de bijeenkomst geeft demonstratiedeskundige Berend Roorda een presentatie over het demonstratierecht. Hierna volgt een praktijkoefening aan de hand van een fictieve maar realistische casus. Doelgroep van de bijeenkomst zijn alle lokale driehoeken van Midden-Nederland en hun ambtelijke ondersteuning. De definitieve uitnodiging met inschrijvingsmogelijkheid wordt in mei verstuurd.
Achtergrondinfo | 18 jun. 2025
Maatschappelijke onrust kan zich in iedere gemeente voordoen: ook een boerenprotest in een gemeente met nauwelijks agrariërsDenk je aan Hilversum, dan denk je waarschijnlijk niet direct aan uitgestrekte landerijen en boerenbedrijven. Hoe groot is dan de kans dat je als gemeente te maken krijgt met grootschalige boerenprotesten? Op papier is die kans misschien verwaarloosbaar. Maar Hilversum weet inmiddels wel beter met het Mediapark binnen de gemeentegrenzen. Want wat doe je als je landelijk een statement wil maken voor jouw ‘punt’? Of het nu om de coronamaatregelen gaat of je ongenoegen over de stikstofregels; door het Mediapark te bezetten, is die landelijke aandacht bijna gegarandeerd. Zo kan –soms onvermoede- maatschappelijke onrust op lokaal niveau, ontaarden in ontwrichting van het hele land. De gemeente Hilversum is op dit soort situaties voorbereid.
Bijeenkomsten en evenementen | 29 okt. 2024
Terugblik praktijkoefening complexe demonstraties op 22 oktoberOp 22 oktober organiseerde Bureau RVS samen met de gemeente Utrecht, politie en het Openbaar Ministerie een verdiepende praktijkoefening over complexe demonstraties. De bijeenkomst vond plaats bij de Hogeschool Utrecht, waarbij meer dan 50 betrokken professionals van gemeenten uit Midden-Nederland, politie, OM, het ministerie van BZK en andere regionale samenwerkingsverbanden kennis en ervaringen uitwisselden.
Onderzoeken en rapporten | 16 jul. 2026
Gebruik de nieuwe handreiking complexe demonstraties en kom naar de regionale oefendriehoek97 procent van de demonstraties verloopt vreedzaam en zonder verstoringen van de openbare orde. Toch vraagt het faciliteren van demonstraties met toenemende mate meer inspanning van het openbaar bestuur. Dit hangt samen met de vaak gevoelige aard van de onderwerpen, de maatschappelijke reacties die demonstraties oproepen en de bestuurlijke verantwoordelijkheden rondom het waarborgen van de openbare orde en veiligheid. Mede door deze ontwikkelingen blijft het goed om scherp te houden wat er van het bestuur wordt verwacht om demonstraties zo goed als mogelijk te faciliteren.
Bijeenkomsten en evenementen | 18 jun. 2026
Terugblik bestuurlijke masterclass burgemeestersbevoegdheden, openbare orde- en noodrecht – 8 juni 2026Op 8 juni organiseerde Bureau RVS een bestuurlijke masterclass over burgemeestersbevoegdheden, openbare-orde- en noodrecht. Deelnemers waren o.a. burgemeesters en bestuursondersteuners van gemeenten en politie van Midden-Nederland. Gemeenten ondernemen samen met hun lokale partners veel initiatieven om effectief met maatschappelijke onrust om te gaan. Ondanks de inzet van veel partijen kan niet altijd worden voorkomen dat de spreekwoordelijke vlam in de pan slaat. Helaas hebben verschillende gemeenten in Midden-Nederland de afgelopen maanden hiermee te maken, in het bijzonder in relatie tot asielopvang. De masterclass gaf de aanwezigen praktische handvatten.
Onderzoeken en rapporten | 18 jun. 2026
Rapport Nationale ombudsman: Sta voor Protest!Eind mei kwam het rapport van de nationale ombudsman genaamd “Sta op voor Protest!” uit. Hij schetst hierin de ontwikkelingen rondom het demonstratierecht sinds zijn laatste rapport uit 2018. Enkele van zijn conclusies: Het demonstratierecht staat onder druk, de overheid maakt het burgers die (willen) demonstreren onnodig moeilijk en de rechtsbescherming van demonstranten is niet toereikend. Op basis hiervan geeft de ombudsman een aantal aanbevelingen aan de lokale driehoeken. Welke dat zijn lees je in dit nieuwsartikel. En meld je aan voor de regionale oefendriehoek complexe demonstraties op 9 september.
Bijeenkomsten en evenementen | 19 feb. 2026
Save the date: Regionale oefendriehoek complexe demonstraties – 9 septemberOp 9 september 2026 vindt in Amersfoort een regionale oefendriehoek over complexe demonstraties plaats. Tijdens de bijeenkomst geeft demonstratiedeskundige Berend Roorda een presentatie over het demonstratierecht. Hierna volgt een praktijkoefening aan de hand van een fictieve maar realistische casus. Doelgroep van de bijeenkomst zijn alle lokale driehoeken van Midden-Nederland en hun ambtelijke ondersteuning. De definitieve uitnodiging met inschrijvingsmogelijkheid wordt in mei verstuurd.
Achtergrondinfo | 18 jun. 2025
Maatschappelijke onrust kan zich in iedere gemeente voordoen: ook een boerenprotest in een gemeente met nauwelijks agrariërsDenk je aan Hilversum, dan denk je waarschijnlijk niet direct aan uitgestrekte landerijen en boerenbedrijven. Hoe groot is dan de kans dat je als gemeente te maken krijgt met grootschalige boerenprotesten? Op papier is die kans misschien verwaarloosbaar. Maar Hilversum weet inmiddels wel beter met het Mediapark binnen de gemeentegrenzen. Want wat doe je als je landelijk een statement wil maken voor jouw ‘punt’? Of het nu om de coronamaatregelen gaat of je ongenoegen over de stikstofregels; door het Mediapark te bezetten, is die landelijke aandacht bijna gegarandeerd. Zo kan –soms onvermoede- maatschappelijke onrust op lokaal niveau, ontaarden in ontwrichting van het hele land. De gemeente Hilversum is op dit soort situaties voorbereid.
Bijeenkomsten en evenementen | 29 okt. 2024
Terugblik praktijkoefening complexe demonstraties op 22 oktoberOp 22 oktober organiseerde Bureau RVS samen met de gemeente Utrecht, politie en het Openbaar Ministerie een verdiepende praktijkoefening over complexe demonstraties. De bijeenkomst vond plaats bij de Hogeschool Utrecht, waarbij meer dan 50 betrokken professionals van gemeenten uit Midden-Nederland, politie, OM, het ministerie van BZK en andere regionale samenwerkingsverbanden kennis en ervaringen uitwisselden.