Maatschappelijke onrust

Hulpmiddel om binnen de gemeente het gesprek te voeren over de wenselijkheid, invulling en uitvoering van online onderzoek om het gestructureerd, ethisch en juridisch verantwoord in te zetten - wanneer dat nodig is.

Deze handreiking biedt een stappenplan om te beoordelen of het nodig is online onderzoek te doen om bepaalde openbare orde bevoegdheden in te kunnen zetten, of indien daarover nog geen duidelijkheid bestaat, om een algemeen beeld te kunnen vormen van een (dreigende) openbare orde verstoring. Als uit het stappenplan blijkt dat online onderzoek mogelijk is wordt vervolgens stilgestaan bij de wijze waarop dit mogelijk is en onder welke omstandigheden, ook wanneer dit betekent dat daarbij persoonsgegevens worden verwerkt.

Om online onderzoek te doen ter voorkoming of het tegengaan van openbare ordeverstoringen dient de gemeente altijd zorgvuldig te handelen. Maar hoe werkt dit in de praktijk? Hoe komt de gemeente tot haar beslissing? Hoe maakt zij haar overwegingen om online onderzoek te doen inzichtelijk? Welke afwegingen liggen hieraan ten grondslag? En waar krijgen dit soort zaken een plek in de organisatie en werkprocessen? De VNG heeft in samenwerking met regionaal samenwerkingsverband NHVeilig dit protocol ontwikkeld om de implementatie van de handreiking voor gemeenten te vereenvoudigen.

Middels subsidie van de City Deal ‘Online aangejaagde ordeverstoringen' – via het CCV - heeft Bureau RVS onderzoek laten doen naar de kennispositie en uitvoeringspraktijk van gemeenten op het terrein van online onderzoek. In dit rapport staan de bevindingen van het onderzoeksproject. Voor dit project is samengewerkt met het expertiseconsortium Pro Facto, Hooghiemstra & partners en het lectoraat van NHL Stenden. Zij hebben juridische expertise over online onderzoek, maar ook over politiek-bestuurlijke vraagstukken die spelen rondom dit thema en tal van onderzoeken uitgevoerd op het terrein van ‘online aangejaagde ordeverstoringen’. Tevens is een samenwerking opgezet met de regio Oost-Nederland. Aanvullend op dit onderzoeksrapport is de ‘Gespreksleidraad’ opgeleverd, welke als hulpmiddel dient om binnen de gemeente (tussen OOV, communicatie, privacy, juridische zaken en burgemeester) het gesprek te voeren over de wenselijkheid, invulling en uitvoering van online onderzoek. Je kunt de 'Gespreksleidraad' vinden in de map 'Praktische hulp' op deze pagina.

Dit onderzoek is een verkenning naar de mogelijkheden van burgemeesters om (preventief) online op te treden in gevallen waarbij de openbare orde verstoord wordt of dreigt raken door wat online gebeurt. De analyse richt zich uitsluitend op de openbare orde bevoegdheden van de burgemeester.

Dit onderzoek betreft een verkenning naar de mogelijkheden en onmogelijkheden van de burgemeester om preventief online op te treden in gevallen waarbij de openbare orde verstoord wordt of dreigt verstoord te raken door wat online gebeurt.

Dit is een samenvatting van de fenomeenkaart Online aangejaagde ordeverstoringen.

Fysieke ordeverstoringen die online beginnen of online versterkt worden. Veiligheidsprofessionals en bestuurders zien zich hiermee steeds vaker geconfronteerd. Denk bijvoorbeeld aan oproepen tot demonstraties of illegale feesten. Er is nog veel onduidelijk over online aangejaagde openbare ordeverstoringen (hierna: OAOV), zowel over het fenomeen als over een werkende aanpak. Onderzoeksbureau LEV (Marnix Eysink Smeets) en onderzoeksbureau EMMA (Hans Moors en Linda de Veen) voerden in opdracht van Bureau Regionale Veiligheidsstrategie een onderzoek uit om te komen tot een zogenaamde fenomeenkaart. Doel hiervan is om het fenomeen van online aangejaagde ordeverstoringen zo volledig mogelijk in kaart te brengen en betrouwbaar te documenteren om zo het handelingsperspectief van bestuurders en professionals te verrijken. Het ministerie van Justitie en Veiligheid heeft het onderzoek gesubsidieerd.

In een Nederlandse gemeente leidde een incident in de relationele sfeer tot politie-inzet, maar zonder aangifte van een strafbaar feit. Het incident werd gevolgd door geruchten over pedofilie en zedendelicten, verspreid via lokale sociale media en apps. De geruchten werden versterkt door motorclubs en pedohunt-accounts, en zorgden voor zowel online als fysieke onrust, waarbij politiemedewerkers aangesproken werden. Uiteindelijk leidde dit tot fysieke geweldsincidenten. Dit onderzoek evalueert de situatie, de toegepaste interventies en beschrijft mogelijke alternatieve interventies. Ten behoeve daarvan is literatuuronderzoek uitgevoerd en zijn interviews gehouden met betrokkenen bij de casus.

Bekijk de tijdlijn die overzicht geeft van de juridische zaken die spelen rond het thema online aangejaagde ordeverstoringen. De gebeurtenissen zijn opgedeeld in vier categorieën: rechtspraak, internationaal, documenten en activiteiten.

Een nieuw protocol helpt gemeenten bij het uitvoeren van online onderzoek om de openbare orde en veiligheid te bewaken of te herstellen. Dit protocol is ontwikkeld door de VNG en Noord-Holland Veilig (NHVeilig), met input van een aantal gemeenten.