Nieuw APV-artikel sluit deur voor nepagenten
Nepagenten, bankhelpdeskfraudeurs: dit soort criminelen maakt dagelijks slachtoffers. Dat het probleem groeit tonen de cijfers: alleen al in het eerste halfjaar van 2026 kwamen er landelijk ruim 7200 meldingen binnen; het hoogste aantal registraties van nepagenten in een halfjaar ooit. Deze groeiende problematiek vormde voor de bestuurlijke werkgroep digitale veiligheid aanleiding om via een pilot te onderzoeken op welke wijze gemeenten hiertegen het bestuurlijk instrumentarium kunnen inzetten. Dit heeft geresulteerd in een nieuw APV-artikel dat gemeenten kunnen gebruiken in hun strijd tegen nepagenten en bankhelpdeskfraudeurs. Het APV-artikel biedt een specifieke juridische grondslag voor een dergelijk optreden zonder nieuwe bevoegdheden te creëren voor de burgemeester. Hiermee ontstaat meer rechtszekerheid voor bestuurders, handhavers én inwoners. De spreekwoordelijke deur die nu nog op een kier staat, gaat hiermee dicht.
Wie denkt dat het bij pasophalers of nepagenten om individueel opererende personen gaat, vergist zich. Vrijwel altijd gaan er achter de eenling aan de deur goed georganiseerde bendes schuil. Gebruik makend van digitale technieken zoals spoofing of online aangeboden databestanden, richten zij zich bewust op oudere en kwetsbare inwoners. De schade die ze hiermee aanrichten is vaak vele malen groter dan alleen het verlies van geld of kostbare bezittingen. Slachtoffers verliezen niet zelden het vertrouwen in belangrijke instituties zoals banken en de politie. En ook de ontreddering is groot: vaak durven ze hun deur niet meer open te doen en is de schaamte rondom het slachtofferschap enorm.
Burgemeesters Ruud van Bennekom van Bunnik en Jean Paul Gebben van Dronten vertellen ieder vanuit hun eigen invalshoek waarom ze gemeenten adviseren het nieuwe APV-artikel te omarmen.
Ruud van Bennekom is lid van de bestuurlijke werkgroep digitale veiligheid en cybercrime. Van Bennekom: ‘Dat we als gemeenten in Midden-Nederland op moeten treden tegen deze ernstige en groeiende vorm van (digitale) criminaliteit is overduidelijk. Ik ben van mening dat je bij alle vormen van criminaliteit moet bekijken hoe je over de gehele veiligheidsketen een probleem tegen kunt gaan. Dat gaat van preventie tot nazorg. Als gemeente hebben we een belangrijke rol in de preventie; we moeten er alles aan doen om inwoners bewuster en weerbaarder te maken. Maar we kunnen ook via de APV proberen om de gaten te dichten.’
Bestuurlijk instrumentarium onvoldoende meegegroeid
In de bestuurlijke werkgroep leefde de overtuiging dat het bestuurlijk instrumentarium onvoldoende is meegegroeid met de digitale (criminaliteits-) ontwikkeling. Reden om het startsein te geven voor een pilot om te onderzoeken hoe gemeenten het bestuurlijk instrumentarium in kunnen zetten tegen nepagenten. Dit heeft er in Leusden in februari van dit jaar in geresulteerd dat de burgemeester lasten onder dwangsom heeft opgelegd aan nepagenten. Omdat in Leusden gebruik is gemaakt van een bestaand APV-artikel met van origine een ander doel, heeft een jurist van het RIEC Midden-Nederland de afgelopen maanden gewerkt aan een nieuw APV-artikel dat zich specifiek leent voor de bestrijding van nepagenten.
Van Bennekom: ‘Dit artikel ziet erop toe dat met name de aanloop naar ‘de daad’ – het zich met kennelijk doel opdringerig, misleidend of anderszins hinderlijk tot een ander wenden- strafbaar wordt gesteld. Of het artikel ook daadwerkelijk standhoudt voor de rechter zal moeten blijken via jurisprudentie. Maar dát we de problematiek moeten aanpakken, wordt extra duidelijk als je met een slachtoffer spreekt. Begin dit jaar ben ik op bezoek geweest bij een 97-jarige inwoonster. Vaak is de aangerichte schade veel groter dan wat meegenomen is aan waarde. Zo ook bij deze mevrouw. Haar emotie was zo voelbaar: schaamte, ontreddering. Geschonden vertrouwen wat diepe sporen nalaat. En dan niet voor twee of drie weken. Vaak veel langer. Daarom roep ik gemeenten op om te experimenteren met dit soort vernieuwingen. Het zal zeker niet schaden, maar waarschijnlijk wel baten.’
Wees je bewust van gemeentelijke kwetsbaarheden
Jean Paul Gebben, burgemeester van Dronten en lid van de bestuurlijke werkgroep Georganiseerde Ondermijnende Criminaliteit (GOC), is het als groot pleitbezorger voor de inzet van het bestuurlijk instrumentarium vurig met zijn collega eens.
Gebben: ‘De rechterlijke macht gaat hier ongetwijfeld iets van vinden. Maar laat het dan maar een maatschappelijke discussie op gang brengen. Als de rechter zegt ‘u mag dit niet doen’ dan is dat natuurlijk best lastig. Ik moet de criminaliteit bestrijden maar mag het mij ter beschikking staande instrumentarium niet inzetten. Tegelijk hebben we te maken met een capacitaire uitdaging bij de politie en het OM. Vanuit die schaarstegedachte ben ik er echt voorstander van om inzichtelijk te krijgen hoe we het bestuurlijk instrumentarium beter kunnen inzetten.’
Dat de rol van burgemeester in de loop der tijd veranderd is, is duidelijk. Een verandering die volgens Gebben onlosmakelijk verbonden is met de veranderende maatschappij. Gebben: ‘Als je een burgemeester bent die niks heeft met het bestrijden van criminaliteit, dan moet je misschien heroverwegen of het vak wel wat voor jou is. We kunnen niet meer de burgemeesters van 20 jaar geleden zijn en moeten ons heel goed bewust zijn van de eigen gemeentelijke kwetsbaarheden. Het ontbreken van Bibob-beleid bijvoorbeeld maakt je kwetsbaar en kan er min of meer toe leiden dat jouw gemeente criminaliteit faciliteert. Weten dat je kwetsbaar bent, verplicht je dan ook er iets aan te doen. Door dit artikel op te nemen, sluit je in ieder geval middels de APV de deur die nog op een kier stond. Vraag jezelf steeds af wat jij als gemeente kan doen om georganiseerde criminaliteit aan te pakken. Maar zorg er in ieder geval voor dat je bestuurlijk instrumentarium op orde is.’
Neem nieuw APV-artikel regiobreed op
Zowel Ruud van Bennekom als Jean Paul Gebben pleiten ervoor dat zoveel mogelijk gemeenten het nieuwe APV-artikel opnemen bij de eerstkomende actualisatieronde. Van Bennekom: ‘We moeten dit echt als regio doen. Alleen zo voorkom je het waterbedeffect. Gemeenten gaan hiermee niet op de stoel van de politie en het OM zitten als het gaat om strafbaarstelling. Dit APV-artikel heeft een preventieve werking door een norm te stellen wat strafbaar is.’ Gebben is het met hem eens: ‘Criminelen zijn net ondernemers: ze zoeken het beste ondernemersklimaat op. Als crimineel zou ik bijvoorbeeld ook eerst opzoeken welke gemeente Bibob-beleid heeft en welke niet. Dat geldt straks ook voor dit artikel. Zorg ervoor dat je allemaal hetzelfde ‘playingfield’ hebt. Bestuurlijk lef en gedrevenheid is eigenlijk alles wat er nodig is. Vandaar mijn oproep: laten we het gewoon maar gaan proberen.’
