Corona en ondermijning

De coronacrisis heeft de maatschappij de afgelopen maanden onder grote druk gezet. Om de gevolgen daarvan op de ondermijnende criminaliteit inzichtelijk te maken, hebben we je met onze nieuwsbrief in de afgelopen weken onder andere meegenomen in de jonge aanwas en drugscriminaliteit op straat, in criminele weldoeners in tijden van crisis maar ook in de financiële gevolgen die de coronacrisis heeft op bepaalde groepen in de samenleving. Ook bleek dat de georganiseerde criminaliteit zich aanpast aan de omstandigheden en nieuwe manieren ontdekt om snel en makkelijk geld te verdienen. Gelukkig geldt dit aanpassingsvermogen ook voor anderen.

In deze editie daarom de focus op de maatschappelijke veerkracht die we de afgelopen maanden in Midden-Nederland hebben gezien. Hoe hebben buurten elkaar door deze tijd geholpen? Waarom denken we dat veerkracht belangrijk is als het gaat om ondermijning? Wat zegt hoogleraar polarisatie & veerkracht Hans Boutellier daarover? Veerkracht en weerbaarheid komen ook terug in de aanpak van het RIEC Midden-Nederland. Wat doet het RIEC MN met maatschappelijke veerkracht en wat kan je als professional doen om oog te krijgen voor veerkracht en dit te versterken? Het RIEC heeft een gespreksleidraad ontwikkeld voor professionals om in gesprek te gaan met burgers en zo zicht te krijgen op veerkracht. Tot slot ook aandacht voor de kwetsbaarheden bij horecaondernemers als gevolg van de coronacrisis en -maatregelen.

In gesprek met Hans Boutellier over veerkracht, ondermijning en corona
Er is de laatste tijd veel aandacht voor het onderwerp veerkracht. Veerkracht kan gezien worden als het vermogen van iets – een systeem – om zich aan te passen aan en te herstellen van stress of tegenslag. Juist in tijden van crisis maakt veerkracht dat een systeem kan herstellen én groeien van de druk die het heeft doorstaan als gevolg van bijvoorbeeld een ramp, een economische crisis of een pandemie. We spraken met Hans Boutellier, bijzonder hoogleraar Polarisatie en Veerkracht aan de VU, over veerkracht in crisistijden en de gevolgen voor ondermijning.

Invloeden op de veerkracht 
In dit interview wijst hij op drie punten die van belang zijn kijkend naar veerkracht in de maatschappij en corona. Zo zorgt de coronacrisis er ten eerste voor dat al kwetsbare groepen het hardst worden geraakt. Ook ontstaan er nieuwe kwetsbare groepen.  Dit biedt zowel mogelijkheden voor nieuwe rekruteringsprocessen als criminelen die ondernemers in financiële nood een ‘helpende hand’ bieden. Ten tweede benadrukt de coronacrisis het belang van lokale coalities. Lokale coalities, zoals bijvoorbeeld winkeliersverenigingen, bieden mogelijkheden om relaties te leggen tussen de overheid en de maatschappij. Ook samenwerking binnen de overheid zelf is van belang. Ten derde gaat de coronacrisis samen met een toename van sociale spanningen. Hierdoor is een nieuwe politisering van de samenleving zichtbaar, wat op de achtergrond een rol speelt waartegen ondermijning zich afspeelt. Lees hier het gehele interview met Hans Boutellier. In het interview legt hij bovenstaande punten uit en vertelt hoe gemeenten veerkracht kunnen vergroten in de aanpak van ondermijning.

Waarom is veerkracht belangrijk als je wat aan ondermijning wil doen?
Ook vóór corona zagen we als RIEC het belang van een veerkrachtige maatschappij als belangrijke voorwaarde om ondermijning te voorkomen en verminderen. Maar wat is dat precies, veerkracht - of weerbaarheid, want die begrippen worden vaak door elkaar gebruikt – als je het over ondermijning hebt? Daar zijn we nog niet helemaal over uit. Hoewel de wetenschap ons op weg helpt, biedt ook zij het antwoord niet. Om die reden experimenteren we als RIEC in een aantal gemeenten in Midden-Nederland met veerkracht, onder andere door burgers te betrekken bij de aanpak van ondermijning. Het idee hierbij is dat veerkracht maakt dat wijken, buurten of mensen zelf het vermogen in zich hebben om weerbaarder te worden tegen ondermijning. Daarbij gaat het niet alleen om hoe burgers zich gericht kunnen inzetten om de veiligheid te vergroten, zoals bij burgerparticipatie, maar kijk je met een bredere blik, ook naar bijvoorbeeld de positieve aspecten in een buurt.

Overheid: ga in gesprek
Als overheid wil je graag weten of en hoe we dit vermogen tot veerkracht kunnen versterken. Hieruit blijkt dat het in ieder geval van belang is om als overheid in gesprek te gaan met burgers. Dit lijkt vanzelfsprekend, maar gebeurt in de praktijk te weinig. Wederzijds vertrouwen en begrip is belangrijk. Juist ook als je als overheid wil kunnen zien waar bronnen van veerkracht zitten. Denk aan bewoners die samen wat organiseren om de straat veiliger te maken. Aan moeders die zich inspannen om hun kinderen uit de drugshandel te houden. Of aan de ondernemersvereniging die zich inzet voor een mooi winkelaanbod en de malafide zaken liever ziet vertrekken. Als (lokale) overheid kan je hier bij aansluiten en initiatieven versterken, of samen sparren over wat je nou kunt doen om die malafide bedrijven echt te laten vertrekken. In samenwerking met bewoners, ondernemers en pandeigenaren, maar bijvoorbeeld ook met banken en notarissen kan je het criminelen een stukje moeilijker maken om zich te vestigen in een straat. Maar daarvoor is het wél nodig dat je elkaar kent.

Een aantal gemeenten betrekt burgers al bewust bij het vergroten van de maatschappelijke veerkracht tegen ondermijning. Denk aan de samenwerking met winkeliers, agrariërs of bedrijventerreinen. Ook het vergroten van meldingsbereidheid kan tot een versterking van de maatschappelijke veerkracht gerekend worden. Het RIEC Midden-Nederland heeft een gespreksleidraad ontwikkeld aan de hand waarvan je als professional in gesprek kunt gaan met burgers. Dit kunnen bewoners zijn, ondernemers, pandeigenaren en andere doelgroepen. Aan de hand van de gesprekken wordt een goed beeld gevormd van wat er leeft onder burgers als het gaat om veiligheid en leefbaarheid. Hierbij wordt breder gekeken dan alleen ondermijning; ook de fysieke inrichting en economische ontwikkeling kunnen bijvoorbeeld aan bod komen. Dit geeft een breed inzicht in bijvoorbeeld sociale netwerken, sterke punten en kwetsbaarheden in een buurt, bewustwording van ondermijning en welke aanknopingspunten er zijn om veerkracht te vergroten en samenwerking te zoeken. Tegelijkertijd vergroot het voeren van de gesprekken an sich het vertrouwen in de overheid.

Ook gaat het RIEC in een aantal gemeenten aan de slag met sociale experimenten om zo meer inzicht te verkrijgen in welke voedingsbodems en bronnen van veerkracht een rol spelen bij ondermijning. Hierbij werken we samen met de Saxion Hogeschool. Wil je meer informatie over de activiteiten van het RIEC in relatie tot veerkracht of de gespreksleidraad? Neem dan contact op met Rianne van Middelaar.

Veerkracht in Midden-Nederland tijdens corona
Ten slotte willen we in deze nieuwbrief over veerkracht nog even stilstaan bij de vele mooie voorbeelden van veerkracht die we tijdens corona in Midden-Nederland zagen. Zoals ook Hans Boutellier aangeeft in het interview, was de veerkracht tijdens de eerste fase van de coronacrisis in de Nederlandse samenleving groot. Kijk naar de WhatsApp-groepen waarin vraag en aanbod vanuit verschillende wijken bij elkaar komen, koken voor de buren, stoepconcerten voor mede-inwoners of balkonbingo’s. Het zijn enkele initiatieven voor inwoners, door inwoners, die we in coronatijd gezien hebben in Midden-Nederland. Kinderen konden op teddyberenjacht, ouderen kregen tablets en een digitaal-maatje in Almere en inwoners uit Amersfoort konden elkaar ‘Sociaal op Afstand’ bellen. De coronahelden in Utrecht Overvecht gingen daarom op gepaste afstand met elkaar sporten. En riepen anderen op ook een coronaheld te worden, bijvoorbeeld door ‘samen creatieve oplossingen te bedenken voor de uitdagingen waar we tegenaan lopen’, aldus een van de wijkambassadeurs in Overvecht. We zien als RIEC het belang van deze initiatieven en zoeken naar manieren om ervan te kunnen leren.

Effecten van corona op ondermijning in de horeca
In hoeverre maakt de coronacrisis de ondernemer kwetsbaarder voor ondermijning? Het RIEC heeft een vragenlijst afgenomen bij professionals van politie en gemeenten in Midden-Nederland die zicht hebben op de horeca, om antwoord te krijgen op deze vraag. Hen is gevraagd naar de kwetsbaarheden van bonafide horecaondernemers als gevolg van de coronacrisis en -maatregelen en de ontwikkelingen in horecazaken die al in beeld zijn vanwege (vermoedens van) criminele activiteiten. Het onderzoek is een eerste stap om zicht te krijgen op hoe de coronacrisis invloed heeft op de positie van ondernemers en laat enkele opvallende ontwikkelingen zien. Lees hier het artikel! 

Overzicht infographics 'effecten van de coronacrisis op ondermijnende criminaliteit'
In deze laatste editie van de nieuwsbrief Trendinventarisatie impact corona criminaliteit willen we je nog even wijzen op de infographics die we de afgelopen maanden hebben gemaakt. In onze eerdere nieuwsbrieven zag je ze voorbij komen, infographics over misbruik van de TOZO maatregelen, horeca, arbeidsuitbuiting, sekswerk en buitengebied. Het totaaloverzicht is te vinden op de website van het RIEC. Hieraan is als laatste de infographic voor ondernemers toegevoegd, een variatie op de infographic voor horecaondernemers.

Overig nieuws uit de regio
Podcast ‘jongeren in de drugs’

Een halfuurtje de tijd? Wil je je kennis vergroten over hoe jongeren in de drugs kunnen belanden én wat betekenisvol is om eruit te komen? Dan wil je deze podcast niet missen! Want verhalen van binnenuit zijn waardevol en geven je inzicht. Daarom ontwikkelde het regioprogramma Straatwaarde(n) deze podcast. Luister hier naar Yassins verhaal.

Ondermijning in coronatijd: infographic over de effecten 
RIEC Oost-Nederland heeft, samen met experts van onze partners, de effecten van de coronacrisis op ondermijning in kaart gebracht. Sommige effecten zijn nu al te zien, andere verwachten ze in de toekomst. Om ondermijning nu en in de toekomst de pas af te snijden is het van belang om als overheid (weer) in positie te komen of te blijven. Daarom geven ze in deze factsheet een uitgebreid handelingsperspectief en vertellen ze bijvoorbeeld aan welke regels integrale controles nu moeten voldoen.

Vierde editie Q-college ‘Coke & Jonge aanwas’  
Donderdag 16 juli van 13.00 uur tot 14.00 uur vindt het vierde Q-college plaats middels een webinar. Het doel van deze colleges is het verbinden van (wetenschappelijke) kennis met de praktijk. De colleges staan in het teken van onderzoek en storytelling en zijn bedoeld voor professionals die zich bezighouden met (de aanpak van) cocaïneproblematiek en jonge aanwas. Deze keer nemen Jeansen Djaoen (Lost Boys, Fun X radio) en Hidde Kielen (Sociaal ontwikkelaar Uitvoeringsbureau de Artisjok) je mee in het handelen van professionals ten aanzien van jongeren die afglijden richting de (drugs)criminaliteit, mede aan de hand van het levensverhaal van Jeanson. Zie ook de docu die eerder is verschenen. Voor meer informatie hierover, kun je contact opnemen met het regioprogramma Straatwaarde(n).