Corona en de verbinding veiligheid en zorg

In deze editie gaan we vooral in op hoe jongeren omgaan met de coronamaatregelen. Jongeren hebben moeite met het níet in groepen zijn en de nieuwe anderhalvemetermaatschappij. Om beter te begrijpen hoe dit bij jongeren (nog niet) werkt, duiken we wat dieper in het adolescentenbrein. Verder besteden we aandacht aan de nieuwe app Meldcode kindermishandeling nu kinderen met een moeilijke thuissituatie door de coronamaatregelen mogelijk in de knel komen. Lees er alles over in het uitgebreide artikel.

Jeugdoverlast stijgt: wat is de betekenis van het puberende brein hierbij?
In Midden-Nederland is een stijging van het aantal meldingen van jeugdoverlast te zien ten opzichte van dezelfde periode in vorige jaren. Uit de politiecijfers zelf blijkt niet of het ‘normale’ jeugdoverlast betreft of dat de toename komt door de handhaving op groepsvorming en 1,5 meter afstand houden. Politie, BOA’s en jongerenwerk ervaren vooral dat laatste. Zij moeten in parken en pleinen jongeren voortdurend aanspreken, waarschuwen en beboeten voor het overtreden van de coronaregels.

Het adolescentenbrein en coronamaatregelen
Het is voor jongeren moeilijk steeds binnen te blijven. Zij willen graag in een groep verblijven en gedragen zich in het algemeen riskanter dan volwassenen omdat zij voor zichzelf minder gevaar of consequenties op langere termijn zien. Dat komt doordat het adolescentenbrein tot ongeveer het 23e jaar in de groei is. Het deel van de hersenen dat het onder meer mogelijk maakt langere termijn gevolgen te overzien en zelfcontrole uit te oefenen, is nog niet uitontwikkeld. Dit blijkt uit onderzoek van ontwikkelingspsychologen Eveline Crone en Barbara Braams. Professor Crone verwierf wereldwijde bekendheid met de onderzoeken die haar Brain and Development Research Center deed naar het puberende brein. Dr. Braams bestudeerde op Harvard hoe het puberbrein reageert in risicosituaties en beschreef haar bevindingen in de publicatie ‘Het riskante brein, het belang en gevaar van risicogedrag bij jongeren’.

Een stukje 'breintechniek' verklaart jongerengedrag
De nucleus accumbens, het ‘beloningsgebied’ in het emotionele brein, is supergevoelig in de adolescentie (periode tussen kindertijd en volwassenheid, ong. tussen 13 en 23 jaar). Jongeren zijn zeer gevoelig voor emoties als angst zoals bijvoorbeeld het oordeel van vrienden, maar vooral ook voor beloning. Daarnaast speelt groepsdruk een grote rol. Het adolescente brein reageert in dat geval heviger in situaties waarbij er iets te genieten, uit te proberen of te ‘kicken’ valt. Het brein wil dit dus graag in groepsverband. Daarnaast verandert het voorste gedeelte van de hersenen, de frontale kwabben en in het bijzonder de prefrontale cortex, ook nog aanzienlijk. Hier bevinden zich de impulsbeheersing, sociaal gedrag en de planning- en controlefuncties. Oftewel: plannen, anticiperen en de gevolgen voor lange termijn overzien. Een jongere kijkt in het hier en nu (plezier nú), overziet niet goed wat verstandig is en geeft eerder toe aan impulsen, met name in een groep.

Ontbreekt het jongeren dan volledig aan gezond verstand?
Nee, de ontwikkeling van de grijze stof in de cognitieve delen van de hersenen start weliswaar later dan die in de emotionele gebieden, maar de meeste jongeren hebben al snel genoeg denkkracht om een situatie verstandig te kunnen beoordelen. Alleen als er emotie bij komt kijken, neemt deze de overhand op de cognitieve gebieden en biedt het ‘gezonde verstand’ onvoldoende tegenwicht. Daar bovenop komt nog een gebrekkige bedrading: jongeren hebben minder zogenaamde ‘witte stof’. Deze witte stof zorgt voor de communicatie tussen het emotionele brein en de prefrontale cortex, waar de verstandige overwegingen van planning en controle zitten.

Liever met een groep vrienden dan thuis bij ouders
Behalve het brein van jongeren, is hun lichaam en de vorming van hun eigen identiteit ook volop in ontwikkeling. Hierdoor zien jongeren zichzelf als een volwassen persoon, terwijl de maatschappij dat nog niet zo ervaart en hen nog niet zo behandelt. Dit leidt tot een zogenaamde ‘maturity gap’ (Moffitt et al, 1993); een tijdelijke kloof tussen de biologische en sociale volwassenheid van jongeren. Om te bewijzen hoe volwassen en onafhankelijk ze zijn en om een eigen identiteit te vormen, zoeken ze juist meer toenadering tot vrienden en leeftijdsgenoten: hun mening telt!  Jongeren willen zelfstandig zijn, hun eigen keuzes maken en hebben zo nu en dan een ‘time out’ van hun ouders nodig. Helaas is vrienden opzoeken nou juist wat door de coronamaatregelen maar beperkt is toegestaan. 

Ouders en professionals moeten jongeren helpen
Het blijkt dus dat jongeren door hun nog onvolgroeid brein hulp nodig hebben om met de voor hen extra lastige coronamaatregelen om te gaan. Het is daarom belangrijk dat ouders en professionals jongeren serieus nemen en hen wijzen op consequenties van hun gedrag op de langere termijn. Ook duidelijk grenzen stellen, bepaalde zaken verbieden én handhaven, is verstandig. Dit geldt ook voor het belonen van goed gedrag. Het Nederlands Jeugdinstituut biedt handige tips voor ouders, jongeren en kinderen, gemeenten en jeugdprofessionals hoe om te gaan met de gevolgen van de coronamaatregelen.

Slimmer chillen = corona killen
Minister Ferdinand Grapperhaus van Veiligheid en Justitie en zes veiligheidsregio’s zien ook dat jeugd in toenemende mate in groepen op straat hangt. Omdat ze het probleem onderkennen, is de campagne ‘Slimmer chillen = corona killen’ ontwikkeld. Want hoe doe je dat in coronatijd; chillen met je vrienden? Als je zoveel mogelijk thuis moet blijven. Of wel naar buiten mag, maar altijd op anderhalve meter afstand van elkaar moet blijven. De campagne daagt jongeren uit om creatieve oplossingen te bedenken en die te delen via #slimmerchillen, waarbij wekelijks drie prijswinnaars worden aangewezen.

Ervaart jouw gemeente overlast en wil je jongeren wijzen op de coronavoorschriften? Maak dan gebruik van de materialen die speciaal voor de campagne ontwikkeld zijn.

Naast deze campagne zijn er ook verschillende filmpjes van BN-ers die jongeren via social media aanmoedigen de juiste afstand te bewaren. Zie bijvoorbeeld Ali B featuring rappers Judeska en Poke: Anderhalf of het filmpje van de politie Amsterdam.

App 'Meldcode kindermishandeling voor onderwijs' beschikbaar
De Beweging tegen Kindermishandeling wil in deze periode van afstandsonderwijs door het coronavirus het onderwijs zoveel mogelijk ondersteunen. Dit omdat er zorgen zijn over de (kwetsbare) situatie van een aantal leerlingen en deze leerlingen ook letterlijk niet altijd ‘in beeld’ zijn.

Ter ondersteuning is daarom de app ‘Meldcode kindermishandeling’ ontwikkeld. Deze app geeft onderwijspersoneel handvatten rond het signaleren en handelen bij vermoedens van huiselijk geweld of kindermishandeling. Onderwijsprofessionals hebben de verantwoordelijkheid hier alert op te zijn en bij vermoedens de juiste stappen te nemen. De app is laagdrempelig, anoniem en gericht op gebruik in de dagelijkse praktijk van scholen. De app biedt de mogelijkheid om digitaal te melden en is nu beschikbaar in de App Store en Play Store. Gemeenten kunnen het onderwijs stimuleren hiervan gebruik te maken.

Leerplichtambtenaren, jeugd- en gezinscoaches, jeugdhulp en lokale wijkteams worden de komende tijd ingezet voor deurbezoeken bij leerlingen, waarbij zij ook kijken welke (onderwijs)begeleiding en eventueel opvang nodig is voor leerlingen. De informatie die zij vanuit scholen ontvangen, is hierbij cruciaal; leerlingen kan zo eerder de juiste hulp worden geboden. Deze inzet bevordert de veiligheid van leerlingen.

Meer informatie over de app is te vinden op de website van de PO-raad.